عبور هواپیمای نتانیاهو از آسمان اروپا؛ آیا کشورهای عضو ICC موظف به بازداشت بودند؟

بر اساس گزارش‌ها، هواپیمای بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در مسیر سفر به ایالات متحده از حریم هوایی یونان، ایتالیا و فرانسه عبور کرده است؛ سه کشوری که همگی عضو دیوان کیفری بین‌المللی (ICC) محسوب می‌شوند.

این در حالی است که دیوان کیفری بین‌المللی در آبان ۱۴۰۳ (نوامبر ۲۰۲۴) به‌طور رسمی حکم بازداشت نتانیاهو را به اتهام ارتکاب جنایات جنگی و جنایات علیه بشریت صادر کرده است؛ حکمی که همچنان معتبر و فعال است.

با این حال، برخلاف برخی ادعاهای منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی، عبور یک هواپیما از حریم هوایی کشورها به‌معنای ورود شخص مورد نظر به خاک آن کشور نیست و از نظر حقوق بین‌الملل، الزام فوری به بازداشت ایجاد نمی‌کند.

مطابق رویه حقوقی دیوان کیفری:

• اجرای حکم بازداشت معمولاً در صورت ورود فیزیکی فرد به قلمرو سرزمینی کشور عضو مطرح می‌شود
• کشورها الزامی برای نشاندن اجباری هواپیما در پرواز ترانزیتی ندارند
• موضوع مصونیت مقامات عالی‌رتبه دولتی همچنان محل اختلاف تفسیری میان دولت‌هاست

بخش تحلیلی:

صدور حکم بازداشت برای نخست‌وزیر اسرائیل، یک تحول بی‌سابقه در حقوق بین‌الملل معاصر است و پیامدهای سیاسی آن فراتر از اروپا گسترش یافته است. این حکم:

• دامنه سفرهای خارجی نتانیاهو را محدود کرده
• فشار سیاسی بر کشورهای غربی را افزایش داده
• و جایگاه دیوان کیفری بین‌المللی را در تقابل با قدرت‌های غیرعضو، از جمله آمریکا و اسرائیل، برجسته‌تر کرده است

از نگاه ایران، این روند می‌تواند نشانه‌ای از تغییر تدریجی موازنه مشروعیت حقوقی در نظام بین‌الملل باشد؛ هرچند اجرای عملی احکام ICC همچنان به اراده سیاسی دولت‌ها وابسته است.

جمع‌بندی نهایی

🔹 حکم بازداشت نتانیاهو صادر شده و معتبر است
🔹 اما عبور از حریم هوایی الزام به بازداشت ایجاد نمی‌کند
🔹 ادعای «وظیفه فوری کشورهای اروپایی برای نشاندن هواپیما» نادرست است