تبعات نادیدهگرفتهشده اصلاح قانون «محکومیتهای مالی–مهریه»؛ تغییر حق زنان زیر سایه یک سیاستگذاری جنجالی
طرح جدید مجلس درباره مهریه، با وجود هدف «حبسزدایی»، میتواند موازنه قدرت مالی و حقوقی زنان را برهم بزند.
تبعات طرح مهریه» فقط یک تغییر حقوقی نیست؛ این اصلاح میتواند امنیت اقتصادی زنان را کاهش دهد و بر روند ازدواج، طلاق و ساختار خانواده ایرانی اثر بگذارد. بررسی کارشناسان نشان میدهد حذف ضمانت مالی مهریه، پیامدهایی گستردهتر از هدف اولیه حبسزدایی دارد.
مجلس با طرح جدید «اصلاح قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی–مهریه»، قصد دارد فرایند حبسزدایی را تسهیل کند؛ اما کارشناسان معتقدند این تغییر، حقوق زنان را در یکی از مهمترین ابزارهای حمایتیشان محدود میکند. تبعات طرح مهریه، پیامدهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی این تصمیم میتواند روند طلاق، ازدواج و حتی خشونت خانگی را در سالهای آینده دگرگون کند.
پیامدهای طرح جدید مهریه بر حقوق زنان و آینده ازدواج در ایران
بحث مهریه و ضمانت اجرای آن، سالهاست در مرکز مناقشههای حقوقی و اجتماعی ایران قرار دارد. تازهترین مرحله این بحث، طرحی است که مجلس برای اصلاح «قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی» ارائه کرده و بخش مهمی از آن به حبسزدایی از محکومان مهریه مربوط میشود. موافقان طرح، از ضرورت کاهش زندانها و مدیریت پروندههای مالی سخن میگویند؛ اما از دید جامعهشناسان و کارشناسان حقوق خانواده، ماجرا بسیار عمیقتر است.
طبق آمار رسمی ستاد دیه، تنها حدود ۱۹۰۰ تا ۲۷۰۰ نفر از میان دهها هزار محکوم مالی، به دلیل مهریه در زندان هستند. این عدد، در مقایسه با جمعیت گستردهای از زنان که مهریه را تنها پشتوانه مالی خود در زمان اختلافات زناشویی میدانند، بسیار ناچیز است. بنابراین پرسشی جدی شکل میگیرد: آیا تغییر یک قانون حساس، بهخاطر چند هزار پرونده، منطقی و متناسب است؟
تبعات طرح جدید قانون مهریه؛ مهرم حلال جونم آزاد!
به گزارش پات، یکی از بندهای بحثبرانگیز این طرح، تسهیل طلاق برای زن در صورت «بخشش مهریه» است؛ بندی که از نگاه برخی تدوینگران، راه خروج زنان از ازدواجهای آسیبزا را باز میکند. اما کارشناسان میگویند در عمل ممکن است نتیجه معکوس شود. عالیه شکربیگی، جامعهشناس، معتقد است این بند شکلی از «حق ناقص» ایجاد میکند؛ مرد همچنان بدون شرط مالی میتواند طلاق بگیرد، اما زن باید برای رهایی از یک رابطه ناسالم، دارایی شرعی خود را واگذار کند.
در سوی دیگر تبعات طرح مهریه، بسیاری از زنان، خصوصاً در طبقات متوسط و پایین، نه شغل پایدار دارند و نه پشتوانه خانوادگی. مهریه برای این گروه، نه ابزار انتقام و نه یک مطالبه تزئینی، بلکه تنها نقطه اتکای مالی پس از خروج از زندگی مشترک است. تضعیف این کارکرد، یعنی نادیده گرفتن واقعیت ساختاری نابرابری اقتصادی میان زن و مرد.
پیامدهای اجتماعی طرح نیز کم نیست. در فقدان ضمانت مالی، برخی مردان ممکن است در زمان اختلافات خانوادگی راحتتر به طلاق فکر کنند، چون نگرانی از پرداخت مهریه ندارند. در مقابل، زنانِ گرفتار خشونت خانگی، بهدلیل نداشتن پشتوانه، ممکن است ناچار به تحمل شرایط زیانبار شوند. این چرخه، از نگاه جامعهشناسان، زمینه تشدید خشونتهای خانگی و حتی بحرانهای شدیدتر را فراهم میکند.
تغییر نگاه نسل جوان به ازدواج، یکی دیگر از پیامدهای جدی است. دختران نسل جدید، بهسبب دشواریهای اقتصادی و بیثباتی اجتماعی، بهطور طبیعی محاسبهگرتر شدهاند. اگر اطمینان حقوقی کافی برای حمایت از آنان در زندگی مشترک وجود نداشته باشد، تمایل به ازدواج رسمی کاهش مییابد و گرایش به روابط غیررسمی یا تأخیر طولانی در تشکیل خانواده افزایش پیدا میکند. این پدیده، در سالهای اخیر نیز قابل مشاهده بوده و چنین سیاستهایی میتواند آن را تشدید کند.
در کنار تمام این موارد، اثرات اقتصادی نیز قابل توجه است. حذف پشتوانه مالی زنان پس از طلاق، در نهایت منجر به افزایش فقر زنانه میشود؛ مسئلهای که آماری از سال ۱۳۹۹ نیز آن را تأیید میکند: زنان مطلقه، بیشترین نسبت فقر را میان انواع خانوارهای ایرانی داشتهاند. تضعیف مهریه میتواند این شکاف را عمیقتر کند.
بخش تحلیلی
به گزارش مجله آنلاین امروز و فردا، در بسیاری از نظامهای حقوقی جهان، مهریه وجود ندارد، اما ضمانتهای قانونی و اقتصادی مستحکمی برای حمایت از زنان وجود دارد؛ از بیمههای اجتماعی گرفته تا حق برابر طلاق، تقسیم دارایی مشترک و حمایتهای دولتی. در ایران، نبود این ساختارها باعث شده مهریه نقش جایگزین ایفا کند. هر تغییری که این نقش را تضعیف کند، بدون ایجاد سازوکارهای حمایتی جدید، به نابرابری پایدار منجر میشود.
اگر این روند ادامه یابد، نسبت ازدواج کاهش مییابد، طلاق افزایش پیدا میکند و فقر زنانه در دهه آینده تشدید خواهد شد؛ مسائلی که بر تولید نسل، پایداری خانواده و حتی اقتصاد ملی اثر مستقیم دارند. تصمیمگیری درباره این حوزه، باید مبتنی بر ارزیابی دقیق پیامدهای بلندمدت باشد.
جمعبندی کوتاه از تبعات طرح مهریه
اصلاح قانون مهریه، فراتر از یک تغییر حقوقی ساده است. این طرح بر موازنه قدرت در خانواده، امنیت اقتصادی زنان، ساختار ازدواج و حتی نرخ طلاق اثر مستقیم میگذارد. تا زمانی که جایگزینی عادلانه و کارآمد برای حمایت از زنان تعریف نشود، حذف یا تضعیف مهریه میتواند به بیثباتی گسترده در نهاد خانواده منجر شود.
