این گزارش، مهمترین فیلمهای ایرانی جشنواره را معرفی میکند؛ آثاری از «او نمیخوابد» و «پل» تا «چانگآن، شیآن» که در بخشهای مختلف جشنواره حضور دارند. نگاهی تحلیلی به روایتها، ژانرها و ظرفیتهای جهانی این فیلمها ارائه شده است.
سینمای ایران در جشنواره امسال حضوری گسترده دارد؛ حضور ده فیلم تازهنفس که هرکدام با روایت، جغرافیا، ژانر و رویکردی متفاوت وارد رقابت شدهاند. این گزارش، تصویری روشن از جایگاه و حالوهوای این آثار به مخاطب میدهد.
مروری بر ۱۰ فیلم ایرانی و مشترک ایران در جشنواره امسال
او نمیخوابد
فیلم «او نمیخوابد» ساخته رضا جمالی، با روایتی انسانی از بیخوابی پیرمردی جنگزده در روستای مرزی، یکی از آثار شاخص بخش مسابقه بینالملل است. بیخوابی، درامی روانی و اجتماعی میسازد که میان زخم تاریخی جنگ و مهربانی بیچشمداشت در نوسان است. نادر مهدیلو، حسین عابدینی و ناصر محبی نقشآفرینی این اثر را کامل کردهاند.
زمانی در ابدیت
اثر احساسی و پرتعلیق مهدی نوروزیان با بازی لیلا حاتمی، بابک حمیدیان و نوید پورفرج در بخش بینالملل نمایش داده میشود. روایت زنی که میان جستوجوی همسر گمشده و تنشهای خانوادگی معلق مانده، فیلم را در دسته آثار انسانیِ پرتابل قرار میدهد؛ آثاری که برای مخاطب جهانی نیز خوانا هستند.
پل
«پل» ساخته محمد عسگری، در بستر جنگ ایران و عراق، بر درام انتخاب اخلاقی نوجوانی تمرکز میکند که میان انتقام و انسانیت گرفتار شده. حضور روحالله زمانی و سعید آقاخانی فیلم را برای مخاطب ایرانی آشنا و برای مخاطب خارجی فهمپذیر میکند؛ چون جنگ در اینجا بستری انسانیسازیشده است نه صرفاً تاریخی.
مرد آرام
بهنوش صادقی با «مرد آرام» سراغ موضوع مهاجر افغان در ایران رفته است. روایت نوبهار و ازدواج ناخواستهاش با مردی سالخورده ابعاد اجتماعی و هویتی فیلم را تقویت میکند. بازی شمیلا شیرزاد، در کنار مهدی هاشمی، فیلم را در بخش جلوهگاه شرق چشمگیر کرده است.
پس از عاشقی
محمدعلی صفورا داستان عکاسی میانسال را میسازد که مجبور میشود با گذشته عاشقانهاش روبهرو شود. این فیلم خانوادگی–روانشناختی با بازی محسن قصابیان در بخش جلوهگاه شرق نمایش داده میشود و از آن دست آثاری است که معمولاً با مخاطب بینالمللی ارتباط احساسی برقرار میکنند.
چانگآن، شیآن
محصول مشترک ایران و چین به کارگردانی ژانگ ژونگ و با فیلمنامه نرگس آبیار، از پروژههای متفاوت جشنواره است. داستان دهههای توسعه در سینکیانگ و بحران پنبه، نمایی از همکاری فرهنگی دو کشور ارائه میدهد و نشان میدهد سینمای ایران میتواند نقش مشاورهای یا خلاق در سینمای آسیا داشته باشد.
ماهی در قلاب
محصول مشترک ایران و تاجیکستان، درباره پسربچه یتیم تاجیک است که میان دلتنگی برای مادر و حمایت معلمش گرفتار است. فیلم، تصویری انسانی از آسیای مرکزی ارائه میدهد و میتواند برای مخاطب جهانی حکم کشف فرهنگی داشته باشد.
دو روی پاییز
فیلم روناک طاهر، داستان زنی هنرمند را دنبال میکند که با پذیرش سرپرستی کودک، ناچار میشود ترومای سقط جنین را دوباره تجربه کند. حضور شبنم مقدمی و علی دهکردی فیلم را برای بازار جشنوارهای جذابتر میکند.
فرشتهها نمیمیرند
محمدرضا ابوالحسنی با مستند–داستانی جنگ غزه، روایتی انسانی و مرحلهبهمرحله از آوارگی و زندگی مردم ارائه میدهد. این فیلم در بخش «زیتون شکسته» قرار گرفته و از جمله آثاری است که احتمالاً بازخورد سیاسی–انسانی قابل توجهی خواهد داشت.
مرد خاموش
اثر مینیمالیستی احمد بهرامی در فضایی متروک و مرموز میگذرد. مردی که جسدی را با گاری به قبرستان میبرد، بار استعاری فیلم را شکل میدهد. تنها بازیگر فیلم، علی باقری، فضای تکنفره اثر را به تجربهای متفاوت تبدیل کرده است.
تحلیل: جایگاه جهانی این آثار و اثر احتمالی بر ایران
این مجموعه دهتایی، تصویری از تنوع سینمای ایران در سال ۱۴۰۴ ارائه میدهد. طیفی از داستانهای جنگ، مهاجرت، روانشناسی، مستند–داستانی و روایتهای تاریخی دیده میشود؛ ترکیبی که معمولاً جشنوارهها را به خود جذب میکند.
حضور فیلمهای مشترک ایران با چین و تاجیکستان نشان میدهد شبکه همکاریهای سینمایی ایران در حال گسترش است؛ روندی که میتواند به بازارهای تازه، تکنیکهای تازه و جریان سرمایه تازه منجر شود. از سوی دیگر، تمرکز زیاد بر درامهای انسانی—چه در «او نمیخوابد» و چه در «زمانی در ابدیت»—چیزی است که مخاطب جهانی را از سینمای ایران انتظار دارد و همچنان برگ برنده محسوب میشود.
برای سینمای ایران، این حضور گسترده پیامدهای اقتصادی و فرهنگی مهمی دارد: افزایش فروش خارجی، توجه پخشکنندگان، و بازگشت سرمایه برای پروژههای مستقل. در عین حال، چنین حضور پررنگی به تقویت جایگاه ایران در نقشه سینمای جشنوارهای جهان کمک میکند؛ جایگاهی که طی سالهای اخیر گاهی کمرنگ و گاهی دوباره پررنگ شده است.
جمعبندی
ده فیلمی که امسال با نام ایران وارد رقابت جهانی شدهاند، نشانی از پویایی سینمای کشور و گسترش همکاریهای فرامرزی است. از روایتهای جنگ و مهاجرت تا درامهای خانوادگی و مستندهای انسانی، ترکیب این آثار میتواند برای ایران دورهای پربازتاب بسازد. ادامه مسیر، به نحوه عرضه، واکنش منتقدان و البته سیاستگذاری فرهنگی بستگی دارد، اما واقعیت این است که سینمای ایران در جشنواره امسال حضوری فعال، متنوع و بلندپروازانه دارد.